sakuraluu
03-30-2009, 02:48 PM
Từ khi ra đời đến nay, ngành đường sắt Việt Nam được ví như một ''thành trì'' với hoạt động kinh doanh khép kín. Luật Đường sắt ra đời, các doanh nghiệp được tham gia kinh doanh với những "đoàn tàu tư nhân", cánh cửa vào ''thành trì'' đường sắt đang... mở toang!
''Khách sạn tư nhân'' trên con tàu nhà nước
Từ năm 1998, Tập đoàn Victoria với 100% vốn nước ngoài đã sang Việt Nam và lên Sa Pa khảo sát địa điểm, hình thức đi lại cho khách du lịch nước ngoài trước khi quyết định xây khách sạn 4 sao Victoria trên 1 quả đồi đẹp ở thị trấn sương mù này.
Phương tiện lên Sa Pa chỉ có tàu hoả và ô tô. Ô tô thì vừa xa, vừa nguy hiểm với địa hình đèo núi nhiều. Tàu hoả của ngành đường sắt thì chỉ là tàu địa phương, cơ sở vật chất toa xe vừa xấu vừa cũ kỹ. Tập đoàn Victoria đã quyết định ngồi với ngành đường sắt để thỏa thuận về những toa tàu hạng VIP mang thương hiệu Victoria. Năm 1999, 4 toa tàu do Công ty khách sạn Victoria Sa Pa ký hợp đồng thuê toa xe chở khách du lịch với ngành đường sắt Việt Nam đi vào hoạt động.
Trước khi khách sạn khai trương, tàu Victoria đã chạy tuyến Hà Nội- Lào Cai với hành khách chủ yếu là người nước ngoài hoặc khách VIP trong nước. Tuy nhiên, những toa tàu khi đó không đẹp, không có dấu ấn riêng. Năm 2001, sau khi thoả thuận với ngành ĐSVN, Công ty khách sạn Victoria Sa Pa đã đóng mới 4 toa xe hiện đại, đẹp, tiện nghi, mang kiểu dáng châu Âu. 4 toa này gồm 1 toa điện, 1 toa nhà hàng và 2 toa buồng nghỉ. 2 toa nghỉ có buồng VIP và buồng hạng trung. Toa nhà hàng trên tàu có thể chứa được 48 người với đầy đủ các món ăn Âu, Á, đặc sản Việt Nam, các loại rượu ngon với nhân viên phục vụ và đầu bếp đều của khách sạn Victoria lựa chọn.
Hành khách đi trên các toa tàu của Victoria như đang được nghỉ trong khách sạn Victoria ''di động'' khi bước chân lên tàu, nghỉ 1 đêm trước khi lên đến Lào Cai. Đây là một ý tưởng độc đáo của Công ty khách sạn Victoria Sa Pa. Khi đóng toa, Victoria đã mang mẫu thiết kế từ Pháp sang. Tất cả nội thất đều được làm bằng gỗ quý, sàn toa được lát bằng đá, rèm cửa, đèn ngủ đều theo kiểu châu Âu. Để làm chọn gói, hành khách đi tàu muốn nghỉ trên toa của Victoria phải bắt buộc là khách đã đặt phòng tại khách sạn Victoria Sa Pa.
Được biết, Công ty khách sạn Victoria Sa Pa đã phải trả cho ngành đường sắt 27 triệu cho một chuyến tàu khứ hồi có 4 toa của mình. Trong khi đó, Victoria thu lại của hành khách với giá vé khá cao, tương đương giá vé của phòng khách sạn ở Sa Pa là 145 USD (2 chiều) cho 2 chuyến đầu tuần và 205 USD (2 chiều) cho 2 chuyến cuối tuần. Một tuần chỉ có 4 chuyến và dù có ít khách, 4 toa tàu này vẫn được lắp vào đoàn tàu của nhà nước, chưa kể ăn uống tại nhà hàng trên tàu. Các toa tàu của Victoria thường có khách đặt vé từ rất lâu, có khi đặt trước nửa năm hoặc 1 năm.
Theo thông tin của VietNamNet, tính trung bình cả năm, gần 70% số giường trên 4 toa tàu của Victoria có khách. Trong thời gian tới, Công ty khách sạn Victoria Sa Pa sẽ tiếp tục ký hợp đồng với ngành đường sắt để đưa thêm vài toa tàu mang thương hiệu Victoria vào hoạt động trên tuyến đường sắt Hà Nội- Lào Cai. Một quản lý của khách sạn Victoria Sa Pa cho biết, những toa tàu Victoria đã mang lại một phần hình ảnh của khách sạn Victoria ngay từ ga Hà Nội.
Những đoàn tàu ''liên hợp quốc''!
Sau khi có thông tin tư nhân sẽ được thuê tàu để kinh doanh, ý kiến của một cán bộ lãnh đạo ngành đường sắt cho rằng, đây là lúc cánh cửa ''thành trì'' ngành đường sắt vốn đóng im ỉm từ khi ra đời sẽ mở ra.
Nhận thấy hình thức kinh doanh của Victoria rất hiệu quả và thời cơ bước chân vào lĩnh vực vốn độc quyền này đã đến (Luật đường sắt ra đời), năm 2005, 5 công ty khác ở phía Bắc ký hợp đồng thuê tàu của ngành đường sắt để kinh doanh. Đó là Công ty cổ phần vận tải và thương mại đường sắt (Ratraco), Công ty TNHH dược phẩm và du lịch Tư Linh (Tulico), Công ty du lịch TSC, Công ty TNHH Việt Hùng và Công ty du lịch Phương Bắc. Các DN ''chậm chân'' hơn Victoria này không đầu tư nhiều, mỗi toa xe chỉ vài trăm triệu, mỗi DN chỉ thuê từ 2-3 xe.
Ông Nguyễn Văn Bính, Trưởng ban Kinh doanh tiếp thị (Tổng Công ty Đường sắt VN) cho biết, giá cả của việc cho thuê khai thác các toa xe trên các đoàn tàu khách dựa trên giá hiện tại do đường sắt VN quy định đối với từng loại tàu tại thời điểm đang khai thác. Giá thuê này cũng dựa trên cơ sở thoả thuận giữa Công ty vận tải hành khách đường sắt HN với khách hàng.
Ông Bính tiết lộ, quy chế ràng buộc giữa các bên được thể hiện chi tiết trong từng hợp đồng giữa Công ty Vận tải hành khách đường sắt HN với các DN. Trong đó, có một số nội dung cơ bản như: toa xe mà DN cải tạo nội thất và thuê khai thác trọn gói sau một thời gian (5 năm hoặc 6 năm) vẫn thuộc quyền khai thác của ĐSVN. Điều đó có nghĩa là toa xe của ĐSVN cho thuê (dù các DN đã bỏ tiền ra sửa chữa, cải tạo) hoàn toàn là tài sản của ĐSVN, DN chỉ thuê khai thác. DN phải trả tiền cước thuê trọn gói khi khai thác các toa xe này theo giá thoả thuận. Hai bên còn ràng buộc về việc toa xe trong quá trình khai thác như phải sửa chữa định kỳ hoặc thay thế khi toa xe bị hư hỏng...
Nhưng DN tư nhân tham gia vào vận tải hành khách đường sắt như thế nào? Ông Trần Gia Tiến, Phó TGĐ Công ty vận tải hành khách đường sắt HN cho biết, cho các DN thuê tàu, một tháng ngành đường sắt lãi được 400 triệu đồng và phương thức này rất hiệu quả. Khi cho các DN thuê, Công ty vận tải hành khách đường sắt Hà Nội đã yêu cầu phải trả tiền 100% số vé của toa, mặc dù có khách hay không.
Theo ông Tiến, công ty đã khống chế các DN không được tăng và hạ giá vé mà ngành đường sắt đã quy định. Tuy nhiên, trên thực tế, họ chấp nhận trả cho ngành đường sắt đúng giá vé quy định nhưng hầu như DN thuê toa xe nào cũng đã nâng giá lên bằng cách tính vào các khoản khác của tour du lịch.
''Các DN này mua theo giá vé cứng, ''nước nổi thì bèo nổi''. Ví dụ, năm nay mức giá là 1000 đồng/1 km nhưng năm sau tăng lên 1.100đồng/km thì họ phải theo. Chúng tôi cũng quản lý rất chặt về số khách, số giường. Về an toàn, PCCC, ANTT, thể lệ vận chuyển hành khách DN đều phải chấp hành theo quy định của ngành. Ngành đường sắt vẫn phải nắm đằng chuôi. Luật của mình chưa hoàn chỉnh, nếu không chặt chẽ khi có tranh chấp sẽ rất phức tạp...''- Ông Trần Gia Tiến nói.
Vẫn theo ông Tiến, các DN đã tính toán kỹ lưỡng, có lợi nhuận họ mới làm. Không bao giờ DN bỏ không tiền cho ngành đường sắt cả. Hiệu quả của các DN này rất cao. Ông Tiến chứng minh, đến 30/6 này hết hợp đồng với Victoria, Công ty vận tải hành khách đường sắt HN lại tiếp tục ký hợp đồng mới có giá trị 7 năm. Sẽ vẫn làm lại toa xe mới theo tiêu chuẩn của Victoria. Được biết, Công ty vận tải hành khách đường sắt HN cũng đang xúc tiến ký kết với Victoria một chuyến đi Huế trong thời gian tới.
Kể từ khi có thêm 5 DN tham gia thuê toa tàu cùng Victoria, một lãnh đạo ngành đường sắt đã nói vui, tuyến Hà Nội- Lào Cai có những đoàn tàu... ''liên hợp quốc'' vì nhiều toa xe của nhiều DN nối lại thành một đoàn tàu!
Ai hưởng phần ngon miếng bánh?
Theo ông Nguyễn Văn Bính, ĐSVN sẽ tạo mọi điều kiện để các DN tham gia đầu tư và thuê trọn gói khai thác hành trình các tàu khách. Hiện nay, Công ty vận tải hành khách đường sắt Sài Gòn đang thương thảo với Công ty EVA để cho thuê đoàn tàu khách Sài Gòn - Nha Trang - Sài Gòn.
Tuy nhiên, rất nhiều câu hỏi được đặt ra với ngành đường sắt khi tư nhân tham gia vào việc kinh doanh này. Vận chuyển khách bằng đường sắt như miếng bánh có chỗ ngon, chỗ dở. Sau Victoria và EVA, các DN khác cũng sẽ ''nhảy'' vào giành phần trong ''miếng bánh'' này. Ngành đường sắt đã định liệu trước được điề u này chưa? Có quy chế nào để quản lý về giá đối với DN thuê tàu? Phương thức đấu thầu ra sao?
Đường sắt là tài sản quốc gia, nếu không hoạch định nên một lộ trình thì tất nhiên những tuyến đường dễ khai thác nhất sẽ được thuê trước, đến lúc nào đó chỉ còn lại những phần xương xẩu! Phần này sẽ giành cho ai nếu không phải là ngành đường sắt vì họ vẫn phải làm nhiệm vụ được giao từ xưa đến nay?
Theo Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty ĐSVN Vương Đình Khánh, đây chính là điều ngành ĐSVN cũng đã tính đến khi quyết định cho tư nhân tham gia. ''Muốn đảm bảo mình có uy tín, muốn đảm bảo có bản lĩnh khoa học thì ngay trong chuyện cho thuê này cũng phải tính toán. Hiện nay có một số kỹ sư của ngành đường sắt sau khi đi ra ngoài làm vận tải rồi quay lại thuê đoàn tàu của chúng tôi... Vậy nên, nếu chúng ta không tính toán kỹ, làm bằng mọi cách thì những phần tốt nhất sẽ vào tay tư nhân gần hết...''- Ông Khánh nói.
Rõ ràng, cánh cửa ''thành trì'' đường sắt đang rộng mở với các DN tư nhân. Đây là một biến đổi lớn trong ngành đường sắt. Trao đổi với VietNamNet về câu chuyện kinh doanh đường sắt, một ông Chủ tịch một tập đoàn công nghiệp giấy của Thái Lan đã giật mình "Việt Nam đã tiến bộ hơn Thái Lan trong lĩnh vực này."
Sự sôi động của các DN tham gia sẽ làm ngành đường sắt năng động hơn. Tuy nhiên, DN tham gia đến đâu, lộ trình ra sao, áp dụng theo quy chế nào? Những câu hỏi cần được trả lời ngay khi ''đoàn tàu tư nhân'' bắt đầu chuyển bánh trên ''sân ga nhà nước''.
''Khách sạn tư nhân'' trên con tàu nhà nước
Từ năm 1998, Tập đoàn Victoria với 100% vốn nước ngoài đã sang Việt Nam và lên Sa Pa khảo sát địa điểm, hình thức đi lại cho khách du lịch nước ngoài trước khi quyết định xây khách sạn 4 sao Victoria trên 1 quả đồi đẹp ở thị trấn sương mù này.
Phương tiện lên Sa Pa chỉ có tàu hoả và ô tô. Ô tô thì vừa xa, vừa nguy hiểm với địa hình đèo núi nhiều. Tàu hoả của ngành đường sắt thì chỉ là tàu địa phương, cơ sở vật chất toa xe vừa xấu vừa cũ kỹ. Tập đoàn Victoria đã quyết định ngồi với ngành đường sắt để thỏa thuận về những toa tàu hạng VIP mang thương hiệu Victoria. Năm 1999, 4 toa tàu do Công ty khách sạn Victoria Sa Pa ký hợp đồng thuê toa xe chở khách du lịch với ngành đường sắt Việt Nam đi vào hoạt động.
Trước khi khách sạn khai trương, tàu Victoria đã chạy tuyến Hà Nội- Lào Cai với hành khách chủ yếu là người nước ngoài hoặc khách VIP trong nước. Tuy nhiên, những toa tàu khi đó không đẹp, không có dấu ấn riêng. Năm 2001, sau khi thoả thuận với ngành ĐSVN, Công ty khách sạn Victoria Sa Pa đã đóng mới 4 toa xe hiện đại, đẹp, tiện nghi, mang kiểu dáng châu Âu. 4 toa này gồm 1 toa điện, 1 toa nhà hàng và 2 toa buồng nghỉ. 2 toa nghỉ có buồng VIP và buồng hạng trung. Toa nhà hàng trên tàu có thể chứa được 48 người với đầy đủ các món ăn Âu, Á, đặc sản Việt Nam, các loại rượu ngon với nhân viên phục vụ và đầu bếp đều của khách sạn Victoria lựa chọn.
Hành khách đi trên các toa tàu của Victoria như đang được nghỉ trong khách sạn Victoria ''di động'' khi bước chân lên tàu, nghỉ 1 đêm trước khi lên đến Lào Cai. Đây là một ý tưởng độc đáo của Công ty khách sạn Victoria Sa Pa. Khi đóng toa, Victoria đã mang mẫu thiết kế từ Pháp sang. Tất cả nội thất đều được làm bằng gỗ quý, sàn toa được lát bằng đá, rèm cửa, đèn ngủ đều theo kiểu châu Âu. Để làm chọn gói, hành khách đi tàu muốn nghỉ trên toa của Victoria phải bắt buộc là khách đã đặt phòng tại khách sạn Victoria Sa Pa.
Được biết, Công ty khách sạn Victoria Sa Pa đã phải trả cho ngành đường sắt 27 triệu cho một chuyến tàu khứ hồi có 4 toa của mình. Trong khi đó, Victoria thu lại của hành khách với giá vé khá cao, tương đương giá vé của phòng khách sạn ở Sa Pa là 145 USD (2 chiều) cho 2 chuyến đầu tuần và 205 USD (2 chiều) cho 2 chuyến cuối tuần. Một tuần chỉ có 4 chuyến và dù có ít khách, 4 toa tàu này vẫn được lắp vào đoàn tàu của nhà nước, chưa kể ăn uống tại nhà hàng trên tàu. Các toa tàu của Victoria thường có khách đặt vé từ rất lâu, có khi đặt trước nửa năm hoặc 1 năm.
Theo thông tin của VietNamNet, tính trung bình cả năm, gần 70% số giường trên 4 toa tàu của Victoria có khách. Trong thời gian tới, Công ty khách sạn Victoria Sa Pa sẽ tiếp tục ký hợp đồng với ngành đường sắt để đưa thêm vài toa tàu mang thương hiệu Victoria vào hoạt động trên tuyến đường sắt Hà Nội- Lào Cai. Một quản lý của khách sạn Victoria Sa Pa cho biết, những toa tàu Victoria đã mang lại một phần hình ảnh của khách sạn Victoria ngay từ ga Hà Nội.
Những đoàn tàu ''liên hợp quốc''!
Sau khi có thông tin tư nhân sẽ được thuê tàu để kinh doanh, ý kiến của một cán bộ lãnh đạo ngành đường sắt cho rằng, đây là lúc cánh cửa ''thành trì'' ngành đường sắt vốn đóng im ỉm từ khi ra đời sẽ mở ra.
Nhận thấy hình thức kinh doanh của Victoria rất hiệu quả và thời cơ bước chân vào lĩnh vực vốn độc quyền này đã đến (Luật đường sắt ra đời), năm 2005, 5 công ty khác ở phía Bắc ký hợp đồng thuê tàu của ngành đường sắt để kinh doanh. Đó là Công ty cổ phần vận tải và thương mại đường sắt (Ratraco), Công ty TNHH dược phẩm và du lịch Tư Linh (Tulico), Công ty du lịch TSC, Công ty TNHH Việt Hùng và Công ty du lịch Phương Bắc. Các DN ''chậm chân'' hơn Victoria này không đầu tư nhiều, mỗi toa xe chỉ vài trăm triệu, mỗi DN chỉ thuê từ 2-3 xe.
Ông Nguyễn Văn Bính, Trưởng ban Kinh doanh tiếp thị (Tổng Công ty Đường sắt VN) cho biết, giá cả của việc cho thuê khai thác các toa xe trên các đoàn tàu khách dựa trên giá hiện tại do đường sắt VN quy định đối với từng loại tàu tại thời điểm đang khai thác. Giá thuê này cũng dựa trên cơ sở thoả thuận giữa Công ty vận tải hành khách đường sắt HN với khách hàng.
Ông Bính tiết lộ, quy chế ràng buộc giữa các bên được thể hiện chi tiết trong từng hợp đồng giữa Công ty Vận tải hành khách đường sắt HN với các DN. Trong đó, có một số nội dung cơ bản như: toa xe mà DN cải tạo nội thất và thuê khai thác trọn gói sau một thời gian (5 năm hoặc 6 năm) vẫn thuộc quyền khai thác của ĐSVN. Điều đó có nghĩa là toa xe của ĐSVN cho thuê (dù các DN đã bỏ tiền ra sửa chữa, cải tạo) hoàn toàn là tài sản của ĐSVN, DN chỉ thuê khai thác. DN phải trả tiền cước thuê trọn gói khi khai thác các toa xe này theo giá thoả thuận. Hai bên còn ràng buộc về việc toa xe trong quá trình khai thác như phải sửa chữa định kỳ hoặc thay thế khi toa xe bị hư hỏng...
Nhưng DN tư nhân tham gia vào vận tải hành khách đường sắt như thế nào? Ông Trần Gia Tiến, Phó TGĐ Công ty vận tải hành khách đường sắt HN cho biết, cho các DN thuê tàu, một tháng ngành đường sắt lãi được 400 triệu đồng và phương thức này rất hiệu quả. Khi cho các DN thuê, Công ty vận tải hành khách đường sắt Hà Nội đã yêu cầu phải trả tiền 100% số vé của toa, mặc dù có khách hay không.
Theo ông Tiến, công ty đã khống chế các DN không được tăng và hạ giá vé mà ngành đường sắt đã quy định. Tuy nhiên, trên thực tế, họ chấp nhận trả cho ngành đường sắt đúng giá vé quy định nhưng hầu như DN thuê toa xe nào cũng đã nâng giá lên bằng cách tính vào các khoản khác của tour du lịch.
''Các DN này mua theo giá vé cứng, ''nước nổi thì bèo nổi''. Ví dụ, năm nay mức giá là 1000 đồng/1 km nhưng năm sau tăng lên 1.100đồng/km thì họ phải theo. Chúng tôi cũng quản lý rất chặt về số khách, số giường. Về an toàn, PCCC, ANTT, thể lệ vận chuyển hành khách DN đều phải chấp hành theo quy định của ngành. Ngành đường sắt vẫn phải nắm đằng chuôi. Luật của mình chưa hoàn chỉnh, nếu không chặt chẽ khi có tranh chấp sẽ rất phức tạp...''- Ông Trần Gia Tiến nói.
Vẫn theo ông Tiến, các DN đã tính toán kỹ lưỡng, có lợi nhuận họ mới làm. Không bao giờ DN bỏ không tiền cho ngành đường sắt cả. Hiệu quả của các DN này rất cao. Ông Tiến chứng minh, đến 30/6 này hết hợp đồng với Victoria, Công ty vận tải hành khách đường sắt HN lại tiếp tục ký hợp đồng mới có giá trị 7 năm. Sẽ vẫn làm lại toa xe mới theo tiêu chuẩn của Victoria. Được biết, Công ty vận tải hành khách đường sắt HN cũng đang xúc tiến ký kết với Victoria một chuyến đi Huế trong thời gian tới.
Kể từ khi có thêm 5 DN tham gia thuê toa tàu cùng Victoria, một lãnh đạo ngành đường sắt đã nói vui, tuyến Hà Nội- Lào Cai có những đoàn tàu... ''liên hợp quốc'' vì nhiều toa xe của nhiều DN nối lại thành một đoàn tàu!
Ai hưởng phần ngon miếng bánh?
Theo ông Nguyễn Văn Bính, ĐSVN sẽ tạo mọi điều kiện để các DN tham gia đầu tư và thuê trọn gói khai thác hành trình các tàu khách. Hiện nay, Công ty vận tải hành khách đường sắt Sài Gòn đang thương thảo với Công ty EVA để cho thuê đoàn tàu khách Sài Gòn - Nha Trang - Sài Gòn.
Tuy nhiên, rất nhiều câu hỏi được đặt ra với ngành đường sắt khi tư nhân tham gia vào việc kinh doanh này. Vận chuyển khách bằng đường sắt như miếng bánh có chỗ ngon, chỗ dở. Sau Victoria và EVA, các DN khác cũng sẽ ''nhảy'' vào giành phần trong ''miếng bánh'' này. Ngành đường sắt đã định liệu trước được điề u này chưa? Có quy chế nào để quản lý về giá đối với DN thuê tàu? Phương thức đấu thầu ra sao?
Đường sắt là tài sản quốc gia, nếu không hoạch định nên một lộ trình thì tất nhiên những tuyến đường dễ khai thác nhất sẽ được thuê trước, đến lúc nào đó chỉ còn lại những phần xương xẩu! Phần này sẽ giành cho ai nếu không phải là ngành đường sắt vì họ vẫn phải làm nhiệm vụ được giao từ xưa đến nay?
Theo Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty ĐSVN Vương Đình Khánh, đây chính là điều ngành ĐSVN cũng đã tính đến khi quyết định cho tư nhân tham gia. ''Muốn đảm bảo mình có uy tín, muốn đảm bảo có bản lĩnh khoa học thì ngay trong chuyện cho thuê này cũng phải tính toán. Hiện nay có một số kỹ sư của ngành đường sắt sau khi đi ra ngoài làm vận tải rồi quay lại thuê đoàn tàu của chúng tôi... Vậy nên, nếu chúng ta không tính toán kỹ, làm bằng mọi cách thì những phần tốt nhất sẽ vào tay tư nhân gần hết...''- Ông Khánh nói.
Rõ ràng, cánh cửa ''thành trì'' đường sắt đang rộng mở với các DN tư nhân. Đây là một biến đổi lớn trong ngành đường sắt. Trao đổi với VietNamNet về câu chuyện kinh doanh đường sắt, một ông Chủ tịch một tập đoàn công nghiệp giấy của Thái Lan đã giật mình "Việt Nam đã tiến bộ hơn Thái Lan trong lĩnh vực này."
Sự sôi động của các DN tham gia sẽ làm ngành đường sắt năng động hơn. Tuy nhiên, DN tham gia đến đâu, lộ trình ra sao, áp dụng theo quy chế nào? Những câu hỏi cần được trả lời ngay khi ''đoàn tàu tư nhân'' bắt đầu chuyển bánh trên ''sân ga nhà nước''.